Şişli veri kurtarma ve SSD hızlandırma: önce kopya, sonra müdahale

Sildim ya da formatladım: cihazı kullanmayı neden bırakmalısınız?

Silinen dosya diskten hemen gitmez; dosya sisteminde yalnızca "bu alan boş" işareti konur. Alan boş sayıldığı anda tarayıcı önbelleği, Windows güncellemesi ve yeni kaydedilen her belge o bölgeye yazılabilir. Her yazma, kurtarılabilir parçayı küçültür.

Hızlı format aynı mantıkla çalışır: dosya tablosu sıfırlanır, içerik yerinde kalır. Bu yüzden format sonrası Windows kurulumuna devam etmek en büyük hatadır; kurulum eski içeriğin tam üstüne yazar. Kurulumu durdurup cihazı kapatın.

SSD'de durum farklıdır: TRIM komutu boş sayılan alanı arka planda siler. Bu yüzden SSD'de sildikten sonra geçen süre mekanik diskten daha belirleyicidir. Temel yaklaşımı formatlanmış diskten veri kurtarma sayfasında bulabilirsiniz.

Mekanik HDD belirtileri: tıkırtı, tanınmama, yavaşlama

Mekanik diskte üç belirti fiziksel arızaya işaret eder. Düzenli tık sesi, okuma kafasının plakada izi bulamayıp park konumuna dönmesidir; her tekrar kafayı ve plakayı biraz daha yıpratır. Diskin hiç dönmemesi ya da dönüp durması motor veya kart arızasıdır. BIOS'ta diskin görünmemesi ya da sıfır kapasiteyle görünmesi ise kartın ya da üretici yazılımının bozulduğunu gösterir.

Perpa'daki tozlu kasalarda ve muayenehanelerdeki eski masaüstülerinde dördüncü belirti yavaş ilerler: dosya açılırken donma, kopyalamada takılma, Windows'un disk onarımına girmesi. Bu tablo bozuk sektörlerin çoğaldığını gösterir. Diski bu halde zorlamak sağlam sektörleri de kaybettirir.

Kart arızasında kart değişimi tek başına yetmez; üretici yazılımı disk üzerindeki kartla eşleşir ve adaptif veriler yeni karta aktarılır. Kafa arızasında işlem temiz alanda yapılır ve bu, tablodaki mekanik satırına girer. Ayrıntı HDD veri kurtarma sayfasındadır.

SSD tanınmıyor: denetleyici, üretici yazılımı ve lehimli bellek

SSD tıkırdamaz; arızası sessizdir. En sık gelen tablo cihazın açılmaması ve BIOS'ta diskin hiç görünmemesidir. Bunun arkasında çoğu zaman denetleyici (kontrolcü) çipinin kilitlenmesi ya da üretici yazılımının bozulması vardır. Bazı modeller bu durumda sıfır kapasiteli ya da fabrika adıyla görünür; bu, denetleyicinin korumalı moda düştüğünü gösterir.

NVMe disklerde yuva ve vida kontrolü, SATA disklerde kablo ve bağlantı noktası önce elenir. Disk başka bir sistemde de görünmüyorsa denetleyici seviyesine inilir. Bazı denetleyici ailelerinde özel araçla bellek çiplerine doğrudan erişim mümkündür; bazılarında ise erişim şifreleme nedeniyle kapalıdır. Hangi durumda olduğu teşhiste belirlenir ve size yazılı bildirilir.

İnce plaza laptoplarında ve M-serisi MacBook'larda SSD anakarta lehimlidir. Bu cihazlarda disk ayrı çıkarılamaz; veri, anakart çalıştırılabildiği ölçüde alınır. MacBook özelinde Şişli MacBook tamiri sayfasında FileVault ve lehimli depolama anlatılır. SSD'de genel yaklaşım için SSD veri kurtarma sayfasına bakın.

Önce kopya, sonra müdahale: atölyede sıra nasıl işler?

Kaynak disk hiçbir zaman doğrudan taranmaz. Disk önce yazma korumalı bir köprüye bağlanır; bu köprü diske tek bir komut bile yazdırmaz. Sağlık verileri okunur, ardından sektör sektör kopya alınır. Okunamayan bölgeler atlanır ve en sona bırakılır; böylece sağlam alanlar zorlanmadan kurtarılır.

Tarama, dosya sistemi onarımı ve dosya ayıklama kopya üzerinde yapılır. Kaynak disk kopyanın ardından kapatılır ve bir daha çalıştırılmaz. Bu sıra sayesinde ilk denemede sonuç alınamazsa diskin durumu kötüleşmemiş olur ve ikinci bir yöntem denenebilir.

Bulunan dosyalar liste halinde size gönderilir. Önemli saydığınız birkaç dosyanın açılıp açılmadığı kontrol edilir. Onayınızla dosyalar yeni bir harici diske yazılır; harici diski siz verebilir ya da bizden isteyebilirsiniz. Kaynak disk olduğu gibi size geri döner.

Veri kurtarmada sonuç garanti edilmez. Dosyaların bir kısmı adsız, bir kısmı eksik gelebilir; bazı diskte hiçbir şey alınamayabilir. Ne bulunduğu ve ne bulunamadığı listede ayrı ayrı yazılır. Garanti yalnızca yapılan onarım ve değişen parça için verilir.

SSD'ye klonlama mı, temiz kurulum mu?

Kurtarma biter ya da disk yavaşlamaya başlar; sıra SSD'ye geçişe gelir. İki yol vardır ve seçim diskin ve sistemin durumuna bağlıdır.

Klonlama mevcut Windows'u, programları, lisansları ve ayarları olduğu gibi SSD'ye taşır. Muayenehane programı, Perpa'daki yazarkasa yazılımı ya da plazadaki kurumsal kurulum gibi yeniden kurulması zor sistemlerde tercih edilir. Şartı kaynak diskin sağlam ve sistemin düzgün çalışıyor olmasıdır; bozuk sektörlü bir disk klonlanırsa hata da taşınır.

Temiz kurulum yavaşlığın yazılımdan geldiği, zararlı yazılım bulunduğu ya da kaynak diskin okunamadığı durumlarda doğru yoldur. Dosyalar önce yedeklenir, SSD'ye Windows ve sürücüler kurulur, dosyalar geri yüklenir. Lisans çoğu cihazda donanıma bağlıdır ve yeniden etkinleşir; özel programların lisans anahtarları ise işlemden önce not edilir.

Hangi SSD'nin takılacağı yuvaya bağlıdır. Eski masaüstü ve laptoplarda 2,5 inç SATA, yeni cihazlarda M.2 NVMe yuvası bulunur; bazı laptoplarda ikisi birden vardır ve eski disk ikinci yuvada veri diski olarak kalır. Yazılım tarafının ayrıntısı format ve yazılım desteği sayfasındadır.

RAM yükseltme ve kurulum sonrası düzen

SSD açılışı ve program başlatmayı hızlandırır; RAM ise aynı anda açık kalan işlerin takılmadan sürmesini sağlar. Tarayıcıda çok sekme, Excel ve muhasebe programı birlikte açıkken sistem diske taşmaya başlıyorsa bellek yetersizdir. Dizüstülerde SO-DIMM, masaüstünde DIMM modül kullanılır; DDR4 ve DDR5 birbirine takılmaz.

Yükseltmeden önce anakartın desteklediği en yüksek kapasite, yuva sayısı ve mevcut modülün hızı okunur. İnce plaza laptoplarının bir kısmında bellek lehimlidir ve yükseltilemez; bu durum ilk mesajdaki model bilgisiyle önceden söylenir. Takılan modül çift kanal çalışacak biçimde eşleştirilir ve bellek testi ile sınanır.

Kurulumdan sonra en az iki kopya kuralı kurulur: Belgeler ve Masaüstü klasörleri buluta ya da harici diske otomatik yedeklenecek şekilde ayarlanır. Eski mekanik disk, klon sonrası sağlamsa harici kutuda yedek diski olarak kullanılabilir. Bir sonraki kayıp böylece kurtarma değil, geri yükleme işi olur.

Tutarı ne belirler?

Veri tarafında belirleyici arızanın türüdür. Silinme, format ve dosya sistemi bozulması yazılımsal satırdadır; tıkırtı, kafa ve kart arızası ise mekanik satıra girer ve temiz alan işlemi gerektirir. Disk kapasitesi kopya süresini, dolayısıyla işçiliği etkiler.

SSD tarafında belirleyici diskin türü ve boyutudur: SATA ya da NVMe, kapasite ve klon mu kurulum mu yapılacağı. RAM satırı yalnızca işçiliktir; modül ayrıca hesaplanır ve markası sizinle birlikte seçilir. Aşağıdaki tablo aralıkları gösterir; kesin tutar disk incelendikten sonra işlemden önce yazılı bildirilir. Onay vermezseniz cihaz ücretsiz geri teslim edilir.